Przywódca w świecie VUCA

Dzisiejszy świat VUCA (j. ang.: Volatility, Uncertainty, Complexity, Ambiguity) zdaje się wymykać spod kontroli tak organizacjom, jak i ich liderom. Jego niestabilność, niepewność, złożoność i nieoznaczoność nie stanowią łatwych predykatów rozwoju firmy w przyszłości, wyznaczania celów, kreowania strategii czy zarządzania. Jakich zatem liderów potrzebują firmy w świecie VUCA? Co może być wyznacznikiem przywództwa na miarę chaotycznego i nieoznaczonego świata VUCA?

fot. istockphoto

Warto podejść do zadania znalezienia rozwiązań w świecie VUCA, stosując narzędzia, które on sam nam podsuwa. Zazwyczaj podstawowym ograniczeniem innowacyjności jest przywiązanie do jednej perspektywy, co wyklucza znajdowanie możliwości i potencjału w innych perspektywach. W niepewnych sytuacjach świata VUCA warto więc zmieniać punkty widzenia i perspektywy, by odpowiedzieć na jego kluczowe wyzwania. Spójrzmy więc na cechy przywódcy XXI w. przez pryzmat wyzwań, jakie stawia przed nim świat VUCA.

Autentyczność

Wyzwaniem w niestabilności świata jest umiejętność szerokiego spojrzenia, szybkość podjęcia akcji, zwinność podejmowania decyzji dotyczących dostosowania wszelkich zasobów swoich i organizacji, a nawet zgoda na ewolucję celu. Przywódca nie może zagubić się w morzu zmian, zatracić własnego „kręgosłupa moralnego” – skąd zatem ma wiedzieć, czy ilość i jakość zmian nie zmienia jego samego? W niestabilności świata VUCA kluczową cechą lidera jest jego autentyczność, czyli efekt poczucia własnej wartości, sprawczości oraz świadomości, kim jestem jako człowiek, jakie są moje wartości i jak mogę je realizować w zgodzie ze sobą w tej organizacji. Autentyczność jest najsilniejszą odpowiedzią na niestabilność świata VUCA. Przywódca, wyuczony, w jaki sposób podejmować decyzje, wytrenowany w sposobie zachowania czy „wytresowany” w zachowaniu „kultury” organizacji, nie będzie w stanie poradzić sobie z niestabilnością. Stabilność sankcjonuje rutynę, rutyna obniża czujność i zaprzecza elastyczności oraz proaktywności. Brak dwóch ostatnich umiejętności prowadzi do porażki w niestabilnym środowisku biznesowym. Autentyczność jest zatem świadomym wypełnianiem swojego prawdziwego tu i teraz, rozszerzaniem granic swoich mocnych stron, nie udawaniem kogoś innego, lecz czerpaniem z tego, kim się jest i co się potrafi. Jest dogłębną wiedzą o sobie i spokojną akceptacją siebie. Pewność siebie, pewność organizacji, pewność podjętych działań jest niewyczerpalnym kapitałem w niestabilnych czasach.

Otwartość

Wyzwaniem niepewnej rzeczywistości jest szybka, kreatywna i niestandardowa interpretacja danych, wydobycie kluczowych informacji w morzu czasem pozornie sprzecznych faktów. Już sam opis wyzwania podsuwa nam oczywiste stwierdzenie, że znane algorytmy i dotychczasowe liniowe interpretacje będą nieprzydatne. Przywódca niepewnej rzeczywistości potrzebuje autentycznej otwartości, która zaczyna się już w przyjętym przez niego obrazie świata. Jeśli widzi on świat jako pozytywne, przyjazne miejsce, pełne wyzwań, które umożliwiają rozwój i wzrost, wówczas jest otwarty na różne interpretacje, nowości, przekraczanie konwencjonalnych granic, przyjmowanie nieznanych perspektyw i wreszcie podejmowanie świeżych, trafnych decyzji.

Widząc świat i ludzi wokół jako zagrożenie dla swojej pozycji, dla swoich dogmatycznych poglądów, dla jedynie słusznych, podjętych z trudem działań, menedżer sam skazuje siebie i organizację na utknięcie w rozwoju i bezradne spojrzenie w przyszłość będącą według niego źródłem lęku przed niepewną przyszłością. Otwartość jest następstwem autentyczności przywódcy. Gdy lider wie, kim naprawdę jest, gdy zna i nieustannie poznaje siebie, staje się świadomy niewyczerpanych zasobów otaczającego go świata i ludzi, a także swoich własnych. Otwartość na taką rzeczywistość nie jest łatwa, ale wszystko zmienia. Co jeszcze ważniejsze, staje się ona źródłem wewnętrznej motywacji przywódcy, a przez niego – motywacji zespołu, dla którego jest liderem.

Elastyczność

Wyzwaniem dla lidera doświadczającego świata jako złożonego, a nie skomplikowanego (co zostało opisane w poprzedniej części), jest umiejętność ogarnięcia w tym samym czasie zarówno całości sytuacji (synteza), jak i interpretacji osobnych części, z których owa całość się składa (analiza) i wyciągnięcie spójnych wniosków. Stosując tylko analizę, łatwo zgubić wizję całości, stosując samą syntezę, nie bierze się pod uwagę partykularnych potrzeb poszczególnych jednostek. Liderowi potrzebna jest więc elastyczność, zarówno myślenia, jak i działania. Ta cecha wzbogaca autentyczność i otwartość przywódcy w świecie VUCA. Elastyczność umożliwia szybkie rozpoznanie kluczowych wyzwań danej sytuacji wpływających zarówno na poszczególne jej części, jak i na całość. Efektem elastyczności jest kompleksowe i syntetyczne uchwycenie kierunku i szybkie podjęcie decyzji dotyczących delegowania aktywów czy inwestycji w zasoby ludzkie. Napływ informacji z rynku lokalnego, międzynarodowego o preferencjach klientów i rozwoju branży może wymuszać zmianę procesów w firmie, elastyczność jej liderów w takich sytuacjach będzie fundamentem trwałości firmy w przyszłości – nie ze względu na sztywność tych fundamentów, lecz właśnie ze względu na ich elastyczność i giętkość.

Spójność

Rezultatem autentyczności i poszerzania własnej świadomości lidera jest jego spójność, cecha wyróżniająca przywódcę w świecie VUCA. Spójność jest źródłem poczucia własnej wartości oraz sprawczości, czyli poczucia wpływu na siebie, swoje działania, swoje życie. Daje spokojną siłę przebicia, perswazji oraz moc współdziałania z innymi. Wynikają one z głębokiego poczucia sensu mającego swoje źródło w spójności. Spójność jest odpowiedzią na wyzwania, jakie stawia nieoznaczoność rzeczywistości dzisiejszego świata. Nieoznaczoność wymyka się badaniu, kontroli, przewidywaniom. Gdy organizacja uchwyci jedną część sytuacji, inna natychmiast się rozmywa. Spójność oznacza najwyższą zgodność tożsamości lidera z jego przekonaniami i wartościami, a przejawia się w jego myśleniu, mówieniu i działaniu. Rozmyte wydarzenia i nieoznaczone sytuacje nie wpływają na spójnego lidera. Wręcz przeciwnie, jego spójne postępowanie jest znaczącym filarem, jak latarnia morska w rozmytej rzeczywistości. W sytuacjach świata VUCA nieprawdopodobne wczoraj odpowiedzi dziś mogą mieć najgłębszy sens. Spójność jest najbardziej adekwatną odpowiedzią na rozmycie dzisiejszego świata.

Synteza cech lidera

Jesteśmy uczeni, że bezpieczeństwo jest konieczne do rozwoju i wzrostu każdego człowieka; że firmom i ich pracownikom, aby mogły dążyć do prosperity, potrzebna jest stabilizacja; że przewidywalność pozwala planować przyszłość. To tylko niektóre z przekonań, na jakich wyrośliśmy i którym – świadomie lub nie – hołdujemy nadal. Otaczający nas świat VUCA, którego jesteśmy częścią, tworzy jednak niestabilną, niepewną, złożoną i nieoznaczoną rzeczywistość. Kluczowe cechy liderów organizacji XXI w. odpowiadają na wyzwania przez niego stawiane. Poznanie siebie oraz zaufanie swoim mocnym stronom pozwala liderowi na autentyczność. Wyzwala go jednocześnie z okowów oczekiwań i lęków z nimi związanych oraz otwiera na niewyczerpane możliwości i wyzwolenie potencjału, jaki niosą ze sobą zmiany. Otwartość i elastyczność dają przywódcy poczucie ogarniania złożonej rzeczywistości z każdej możliwej perspektywy i giętkiego na nią reagowania. Ze spójności lidera wynika jego poczucie własnej wartości oraz sprawczości. Choć te cechy omawiane są osobno, należy je traktować jako składowe jednej, spójnej całości – autentycznego, otwartego, elastycznego lidera. Połączenie tych cech jest czymś więcej niż tylko ich sumą. Tworzy nową jakość przywódcy. Przywódcy gotowego sprostać wyzwaniom świata VUCA.

dr Tatiana Krawczyńska-Zaucha
global executive coach PCC ICF, trener biznesu
biuro@sedmo.pl


Bibliografia:
– J.A. Allison, The Leadership Crisis and the Free Market Cure, McGraw-Hill Education 2014.
– J. Gleick, Chaos: Making a New Science, Penguin Books 2008.
– N. Bennett, G.J. Lemoine, What VUCA Really Means for You, HBR 2014 (1/2).

Równowaga w pracy jest najważniejsza. Ważne, aby umiejętnie organizować prywatny czas.

Michel Moran

Pobierz wydanie 02/2020

Zobacz również

Ta strona wykorzystuje pliki cookies (niewielkie pliki tekstowe przechowywane przez przeglądarkę internetową na urządzeniu użytkownika) m.in. do analizy statystycznej ruchu, dopasowania wyglądu i treści strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Prywatności.