Ergonomia czasu pracy

Najwyższa pora zadbać o zdrowie i życie pracowników, świadomie tworząc ergonomiczne harmonogramy czasu pracy. Pierwszym skojarzeniem nasuwającym się po usłyszeniu słowa ergonomia jest zdrowo i funkcjonalnie zaprojektowane miejsce pracy, spełniające wszystkie wymogi wynikające z najnowszej wiedzy naukowej na ten temat.

fot. unsplash

Nie ma się co dziwić, pracodawcy od wielu lat dbają o to, żeby tworzyć przyjazne stanowiska pracy, traktując to jako absolutny standard.

Słowo ergonomia może być jednak rozumiane znacznie szerzej. Istnieje wiele badań udowadniających negatywny wpływ pracy zmianowej na zdrowie. Każdy, kto pracuje nieregularnie, a zwłaszcza w nocy, wie, jak jest to obciążające, zarówno pod kątem samopoczucia, jak i aspektów społecznych.

Zwykło się mówić, że przy pracy zmianowej życie naszych bliskich jest w równym stopniu narażone na zawirowania, jak nasze własne. Często wobec tych osób używa się sformułowania „cichy pracownik nocny”.

Szczęśliwie istnieje również szereg badań dostarczających wiedzę pozwalającą minimalizować negatywne skutki pracy nieregularnej, w tym pracy nocnej. Negatywne skutki zarówno zdrowotne, jak i społeczne.

Tworząc harmonogramy pracy, warto stosować się do poniższych wskazówek. Dla pracodawcy ich zastosowanie jest właściwie bezkosztowe, a każdy pracownik bardzo odczuje zmianę.

Oto one:

1. Rotacja do przodu

Kierunek rotacji zmian do przodu jest lepszy (poranna zmiana > popołudniowa zmiana > nocna zmiana) niż rotacja do tyłu (nocna zmiana > popołudniowa zmiana, > poranna zmiana) z dwóch powodów:

(a) jest w zgodzie z cechą cyklu dobowego, który w przypadku braku wskazówek dotyczących upływu czasu trwa u człowieka dłużej niż 24 godziny;

(b) pozwala na lepszą regenerację organizmu dzięki dłuższemu czasowi odpoczynku.

2. Nie więcej niż 3−4 identyczne zmiany z rzędu

Zbyt duża liczba (5 lub więcej) identycznych zmian pod rząd ma silny, negatywny wpływ na zegar biologiczny człowieka. W przypadku zmian nocnych oraz wcześnie rozpoczynanych zmian rannych prowadzi do kumulacji niedoboru snu.

3. Nie mniej niż 2 kolejne i nie więcej niż 6 kolejnych zmian z rzędu

Pojedyncze zmiany powodują fragmentację czasu wolnego i tworzą nieregularny wzór grafiku. Z kolei długie ciągi zmian z rzędu prowadzą do kumulacji zmęczenia. Wraz z nim znacząco rośnie ryzyko pomyłki i wypadku przy pracy.

4. Średni tygodniowy czas pracy osoby zatrudnionej na pełny etat między 34 a 38 godzin

Maksymalna liczba godzin pracy jest uzależniona od tego, jak silnie charakter pracy obciąża organizm. Na przykład w sytuacji pracy w hałasie, w wysokiej temperaturze czy pracy wymagającej znacznej koncentracji, średniotygodniowy czas pracy powinien być krótszy.

5. Półgodzinna przerwa w środku zmiany

Przepisy Kodeksu pracy (Art. 134) mówią, że przy dobowym wymiarze czasu pracy wynoszącym 6 godzin lub więcej pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut (wliczanej do czasu pracy). Wedle zasad ergonomii przerwa powinna wynosić przynajmniej pół godziny, mieć miejsce mniej więcej w środku zmiany, a w przypadku prac szczególnie obciążających organizm – powinna być dłuższa niż 30 minut.

6. Długość zmiany nie więcej niż 9 godzin

Badania pokazują, że długość zmiany silnie wpływa na zmęczenie, koncentrację, szybkość i jakość podejmowanych decyzji itd. Po 8−9 godzinach pracy ten wpływ zaczyna szybko rosnąć, a wraz z nim prawdopodobieństwo błędu i wypadku.

7. Początek i koniec zmiany około godz. 7.00−15.00−23.00

Ta pozornie niewielka, bo wynosząca tylko 1 godzinę, różnica początku zmiany jest bardzo znacząca w przypadku zmiany porannej, gdyż wpływa na długość odpoczynku nocnego, jakość snu i regenerację psychiczną i fizyczną oraz na nastrój. Osoby zaczynające pracę o 6.00 rano, mieszkające z dala od miejsca pracy, muszą często wstać około 4.00 w nocy. Może to prowadzić do chronicznego niedoboru snu i wielu negatywnych konsekwencji tego stanu.

8. Przewidywalne grafiki pracy

Przewidywalność i stabilność grafiku są konieczne dla utrzymania zdrowej równowagi pomiędzy życiem prywatnym a życiem zawodowym.

9. Nie mniej niż 40 proc. wolnych wieczorów i weekendów

W naszym kręgu kulturowym życie towarzyskie i ważne wydarzenia rodzinne mają najczęściej miejsce w weekendowe wieczory. Zwłaszcza młodzi ludzie, którzy pracują w trybie trzyzmianowym przez wszystkie dni w tygodniu, uskarżają się na utratę ważnych dla nich kontaktów i społeczną izolację.

Planujmy świadomie. To nic nie kosztuje, a koniec końców bardzo się opłaca. Wszystkim.

Łukasz Chodkowski
dyrektor zarządzający, Déhora
l.chodkowski@dehora.pl

Myślę, że każdy sportowiec, czy mówi o tym, czy nie, jest patriotą.

Czesław Lang

Pobierz wydanie 09/2019

Zobacz również

Zadbaj o czas pracy swoich pracowników

Choć nie ma dokładnych danych, szacuje się, że spośród prawie 17 milionów aktywnych zawodowo Polaków ponad 20 proc. pracuje zmianowo, a duża część tej grupy również w nocy. Istnieją niezbite i bardzo liczne dowody naukowe na to, że praca nocna stanowi poważne wyzwanie dla organizmu człowieka i jest zagrożeniem dla jego fizycznego i psychicznego zdrowia.

Czy każdy potrzebuje biurka?

Co jest najważniejsze w nowoczesnym biurze? Biurko, gabinet, dobra kawa? Niekoniecznie. Dziś liczą się elastyczność i idealne dopasowanie do potrzeb pracowników. W ciągu ostatnich lat zmieniły się nieco schematy dotyczące wyglądu miejsca pracy.

Zaangażowani i samodzielni pracownicy

Menedżerowie często skarżą się, że podległym im pracownikom brakuje zdolności do samodzielnego podejmowania kluczowych decyzji. Pracownik idealny to według nich ktoś taki, kto z nieustającym entuzjazmem doskonali swoje działania i przez to współtworzy wartość firmy. Jak się jednak okazuje, nie jest łatwo zdefiniować optymalne kryteria takiej samodzielności - zwłaszcza że nie zawsze i nie w każdych warunkach bywa ona cechą pożądaną.

Ta strona wykorzystuje pliki cookies (niewielkie pliki tekstowe przechowywane przez przeglądarkę internetową na urządzeniu użytkownika) m.in. do analizy statystycznej ruchu, dopasowania wyglądu i treści strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Prywatności.