Aktywność a kondycja psychiczna

Pracownik to kluczowe ogniwo w każdej organizacji, mówiąc innymi słowy, stanowi on najważniejszy czynnik warunkujący sukces firmy na rynku nie tylko lokalnym czy krajowym, lecz także często globalnym. Niniejsze stwierdzenie powinno wpłynąć na podniesienie świadomości pracodawców w odniesieniu do tego, iż dbanie o kapitał ludzki jest niezwykle istotne w obecnych czasach.

fot. Kulesza&Pik

Sytuacja na rynku pracy w Polsce pokazuje sukcesywnie zmniejszającą się liczbę dostępnych, poszukujących zatrudnienia, pracowników. Jak podaje GUS, stopa bezrobocia rejestrowanego w kwietniu 2019 r. wyniosła 5,6 proc. i była najniższa od 1990 r. [1]

Wykres 1. Stopa bezrobocia mierzona w miesiącu kwietniu od 1990 do 2019 r.

Przedstawione statystyki nie są obiecujące dla organizacji, dlatego tym bardziej powinny one zadbać o swoich pracowników, by zmniejszyć rotację i zatrzymać ich w swoich strukturach. Benefity pozapłacowe, możliwości rozwoju w ramach firmy, dodatkowe premie i bonusy pieniężne nadal są ważne dla pracowników, aczkolwiek coraz częściej okazuje się, że nie są to czynniki decydujące o pozostaniu w obecnym miejscu zatrudnienia. Bardzo ważna dla pracowników, co najczęściej sygnalizują już podczas rozmowy rekrutacyjnej, jest atmosfera w zespole.

Nieprzyjazna atmosfera w pracy, mobbing ze strony przełożonych, brak zachowanej zasady work-life balance, konflikty ze współpracownikami, monotonia połączona z brakiem rozwoju to tylko nieliczne z powodów podnoszących poziom stresu u pracowników, a tym samym mających wpływ na wskaźnik rotacji. Często, mimo że przyczyny odejść związane są między innymi z atmosferą w firmie, nadal w ogłoszeniach o pracę można znaleźć w wymaganiach sformułowania takie jak: „umiejętność pracy pod presją czasu” czy „odporność na stres”. Sugeruje to już na etapie poszukiwania zatrudnienia przez kandydatów, że w nowym miejscu zatrudnienia, być może podobnie jak w poprzednim, liczyć mogą na dużą dawkę stresu i niekoniecznie przyjazną atmosferę. Powyższe czynniki stanowi spore zagrożenie, że najlepsi kandydaci po przeczytaniu ogłoszenia nie złożą aplikacji na stanowiska, gdzie „zagwarantowany” będą mieli stres, i wybiorą zatrudnienie u konkurencji. Warto przeanalizować treść ogłoszeń publikowanych przez działy HR lub osoby za to odpowiedzialne. Oczywiście sama zmiana treści ogłoszenia nie wniesie niczego poza zamaskowaniem negatywnych praktyk. Potrzebne są konkretne działania, które wyeliminują lub przynajmniej zmniejszą poziom stresu w organizacjach.

Psycholog w organizacji

W raporcie z przeprowadzonych przez autorów artykułu badań „Psycholog w organizacji” [2] największa grupa spośród 340 respondentów (226 osób) wskazała na działania zmierzające do obniżenia poziomu stresu w miejscu zatrudnienia jako główny obszar do pracy dla psychologa. Może być to przesłanka, iż występowanie stresu wśród badanej grupy respondentów jest znaczne (analogiczna sytuacja jest prawdopodobna u osób, które nie wzięły udziału w badaniu). Co więcej, może to wskazywać na świadomość badanych dotyczącą destruktywnych skutków występowania czynników stresogennych w pracy i efektywności adekwatnej pomocy psychologicznej.

W ramach pytania (wyniki obrazuje Wykres 2 „Wskaż te obszary w organizacji, w których pomoc psychologa firmowego może odegrać kluczową rolę (pytanie wielokrotnego wyboru)” badani mieli także możliwość określenia własnej propozycji obszaru wymagającego pomocy psychologa. Sumarycznie takich odpowiedzi pojawiło się 16, a najwięcej głosów dotyczyło wyeliminowania mobbingu i przemocy słownej w pracy. Stanowi to swoisty alarm dla pracodawców, iż najwyższy czas zacząć dbać o kondycję psychiczną pracowników. Jakie działania przyczynią się zatem do zmniejszenia poziomu stresu wśród kadry w organizacji?

Wykres 2. Obszary działalności (zadania) psychologa w organizacji

Sposobów radzenia sobie ze stresem jest wiele i każda osoba praktykuje własne, indywidualne rozwiązania wpływające na redukcję nieprzyjemnego napięcia, które często jest efektem trudności dnia codziennego związanego nie tylko ze sferą zawodową, lecz także prywatną. Stres jest pojęciem dobrze znanym i przeważnie negatywnie kojarzonym. Wyróżnia się jednak stres konstruktywny, motywujący, czyli tzw. eustres, oraz stres dysfunkcjonalny, tzw. dystres. Richard Lazarus i Suzan Folkman przedstawiają stres jako relację między człowiekiem a otoczeniem, w której to człowiek ocenia je jako przekraczające jego zasoby oraz zagrażające jego dobrostanowi [3]. Autorzy podkreślają istotę subiektywnej oceny stresu, a więc interpretację określonej sytuacji, czyli aspekt poznawczy. Mówiąc o stresie, należy mieć również na uwadze, iż jest to reakcja nie tylko psychologiczna, lecz także fizjologiczna i behawioralna [4]. Oznacza to, że objawy stresu odnoszą się do wszystkich niniejszych aspektów. Fizjologicznymi objawami stresu są np.: wzmożona potliwość, uczucie zaciśniętego gardła, zwiększone napięcie mięśni czy płytki oddech. Do psychologicznych objawów stresu zaliczamy deficyty koncentracji uwagi, drażliwość, martwienie się, trudności z podejmowaniem decyzji. Behawioralne zaś objawy to przykładowo zwiększona ruchliwość czy obryzganie paznokci. Stres jest reakcją raczej krótkotrwałą, lecz każdy z nas może być regularnie wystawiany na sytuacje stresogenne. Mamy wtedy do czynienia ze stresem długotrwałym, tzw. chronicznym. Ten właśnie stres jest dla nas szczególnie zagrażający, także w kontekście funkcjonowania w pracy. Doświadczanie stresu organizacyjnego może determinować dezadaptacyjne zachowania w miejscu zatrudnienia oraz powodować pogorszenie stanu zdrowia fizycznego i psychicznego. Jakie mogą być więc skutki nadmiernego obciążenia związanego ze stresem również w miejscu pracy? Niestety jest ich sporo, warto więc zwrócić uwagę na te najczęściej pojawiające się oraz te zagrażające naszemu zdrowiu.

Do pierwszych reakcji i dających się zaobserwować objawów należy spadek wydajności i skuteczności działania. Często osoba, która jest nimi obciążona, ma problemy z organizacją pracy własnej, spadkiem energii i koncentracją uwagi. Są to typowe objawy zmęczenia. W takich sytuacjach najczęściej wystarczy umiejętnie odpocząć, aby wrócić do optymalnej kondycji. Zmęczenie może jednak przejść w stan chroniczny, manifestując się takimi objawami, jak męczliwość psychiczna, niezdolność odprężenia się, rozkojarzenie, osłabienie organizmu. Osoby doświadczające chronicznego zmęczenia doznają również zmęczenia fizycznego oraz nierzadko bólu, który najczęściej przybiera postać bólu głowy czy mięśni. Przewlekłe zmęczenie to niestety prosta droga do kolejnych, poważniejszych objawów i zaburzeń, a pod kątem satysfakcji z pracy do wypalenia zawodowego, czyli psychologicznego wyczerpania pracą [5]. To wszystko to oczywiście diametralny spadek poczucia dobrostanu psychicznego. Silne czynniki stresogenne w pracy mogą również prowadzić do zaburzeń nastroju, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia psychosomatyczne czy uzależnienia [6]. Skutków dla zdrowia psychicznego jest wiele, dlatego też psychologia zdrowia podkreśla znaczenie promocji zdrowia, którymi są wszelkiego rodzaju działania wspierające poczucie dobrostanu psychicznego, a w pracy dobrostanu pracownika.

Jak radzić sobie ze stresorami?

Jest wiele różnych sposobów radzenia sobie ze stresem, począwszy od tych najprostszych, łatwo dostępnych metod, poprzez specjalistyczne wsparcie psychoterapeutyczne. Każdy z nas ma swój ulubiony sposób radzenia sobie z napięciem dnia codziennego, jednak nie wszystkie te sposoby są korzystne dla naszego zdrowia. Półgodzinny spacer, rozmowa z bliską osobą czy słuchanie muzyki poważnej to jedne z tych najłatwiej dostępnych i korzystnie wpływających na nasz dobrostan psychofizyczny praktyk. Jednak palenie tytoniu, objadanie się czy regularne spożywanie alkoholu to już antyzdrowotne sposoby radzenia sobie ze stresem, mogące skutkować wieloma dysfunkcjami również w zakresie kondycji psychicznej [7]. Tego typu reakcje nierzadko przechodzą w nawyki mające na celu obniżenie napięcia psychofizycznego, które powoduje stres. Podkreśla się zatem znaczenie prozdrowotnych zachowań redukujących napięcie i wskazuje się na istotę takich praktyk, jak: regularny sen, aktywność fizyczna, zbilansowana dieta czy umiejętny wypoczynek i hobby [8].

Jednym z najłatwiej dostępnych sposobów radzenia sobie z napięciem jest aktywność fizyczna, na którą warto zwrócić szczególną uwagę. Jest ona bowiem darmowym i łatwo dostępnym lekiem łagodzącym stres, poprawiającym nastrój i kondycję psychiczną. Regularny ruch wzmacnia bowiem naszą koncentrację, pamięć, czas reakcji na bodźce oraz spowalnia procesy starzenia mózgu. Tak wykazała w swoich badaniach między innymi profesor neurobiologii i psychologii Wendy Suzuki [9]. Nie oznacza to jednak, że musimy spędzać większości naszego wolnego czasu na siłowni, aby osiągnąć ten prozdrowotny efekt. Wystarczy już półgodzinny marsz trzy lub cztery razy w tygodniu, aby nasz mózg funkcjonował lepiej, szczególnie w pracy, gdy wymagane jest od nas skupienie, radzenie sobie z przeciążeniem informacyjnym oraz sytuacjami stresującymi.

Ponadto wiele innych badań wykazuje pozytywny wpływ aktywności fizycznej na kondycję psychiczną. Fińscy badacze wykazali na przykład, że osoby ćwiczące dwa, trzy razy w tygodniu są zdecydowanie mniej przygnębione i zestresowane, a z kolei w Danii dowiedziono, że osoby aktywne fizycznie są mniej neurotyczne, zalęknione oraz bardziej towarzyskie. Okazuje się również, że trening fizyczny łagodzi objawy depresji, na co wskazuje między innymi badanie przeprowadzone w Ohio, w którym wykazano, że 45 minut spaceru dziennie minimum pięć dni w tygodniu zmniejszyło wynik w Skali Depresji Becka wśród badanych pacjentów. Z kolei badacze z Uniwersytetu Wisconsin dowiedli, że jogging jest równie skuteczny co psychoterapia w leczeniu umiarkowanej depresji [10].

Co więcej, badania duńskich pracowników umysłowych wskazują na korzystny wpływ aktywności fizycznej na obniżenie poziomu spostrzeganego stresu wśród mężczyzn, a badania pracowników służby zdrowia i ubezpieczeń społecznych w Szwecji wykazują, że osoby ćwiczące, rzadziej przejawiają wysoki poziom stresu i wypalenia niż osoby prowadzące siedzący styl życia [11]. Wymienione powyżej badania udowadniają, że aktywność fizyczna działa korzystnie na zdrowie jednostki niezależnie od poziomu odczuwanego stresu, a więc stanowi czynnik utrzymujący optymalną kondycję psychiczną [12]. Wpływa ona bowiem na spadek wskaźników występowania depresji i zaburzeń lękowych. Ogólne wyniki badań prowadzonych w krajach europejskich i Stanach Zjednoczonych potwierdzają prewencyjną rolę aktywności fizycznej w zakresie występowania zaburzeń psychicznych, zwłaszcza afektywnych. Można więc wyciągnąć wniosek, iż aktywność fizyczna jest istotnym zachowaniem prozdrowotnym, które przynosi korzyści dla naszego zdrowia fizycznego oraz psychicznego ważnego w każdej sferze funkcjonowania człowieka.

Podsumowując, w dobie dynamicznych zmian naszego otoczenia i narastających wyzwań dnia codziennego związanych również ze sferą zawodową dbanie o zdrowie staje się coraz bardziej istotne. W aspekcie zawodowym to nie tylko korzyści dla pracownika. Każda organizacja powinna wspierać promocję zdrowia, zwłaszcza psychicznego, oraz praktyki korzystnie wpływające na poczucie dobrostanu zatrudnionych. Nasza kondycja psychiczna narażona jest bowiem na wiele niekorzystnych czynników, które podyktowane są współczesnym stylem życia, pracy oraz środowiskiem, w którym żyjemy. Praktykując zachowania prozdrowotne, takie jak na przykład wspieranie regularnej aktywności fizycznej (niektóre organizacje w pakiecie benefitów oferują wsparcie fizjoterapeutów czy trenerów personalnych, otwierają firmowe siłownie lub prowadzą codzienne ćwiczenia dla pracowników we własnym zakresie z pomocą zatrudnionych w firmie specjalistów), organizacja przyczynia się nie tylko do wzmocnienia zdrowia oraz prewencji wystąpienia zaburzeń i chorób psychicznych u swoich pracowników. Dbanie o dobrostan zatrudnionych to także wymierne korzyści ekonomiczne, gdyż zdrowy pracownik to pracownik wydajny, efektywny, zaangażowany oraz częściej identyfikujący się z organizacją. Zdrowie pracowników jest zatem kluczowe nie tylko na poziomie jednostki, lecz także całych organizacji.

Karolina Kilar
psycholog
k.b.kilar@gmail.com

Artur Dzięgielewski
HR Manager Crusar Sp. z o.o. Sp. k.
artur.dziegielewski@crusar.eu

Przypisy:
1 Główny Urząd Statystyczny, www.stat.gov.pl, Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990−2019.
2 Kilar K., Dzięgielewski A., Raport z badania ankietowego Psycholog w organizacji, Wrocław 2019.
3 Irena Heszen, Helena Sęk, Psychologia zdrowia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
4 Irena Heszen, Helena Sęk, Psychologia zdrowia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
5 Konieczny T., Stres w organizacji, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2014.
6 Konieczny T., Stres w organizacji, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2014.
7 Irena Heszen, Helena Sęk, Psychologia zdrowia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
8 Arden J.B., Neuronauka w psychoterapeutycznym procesie zmiany, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2017.
9 Basso J., Suzuki W., The Effects of Acute Exercise on Mood, Cognition, Neurophysiology, and Neurochemical Pathways. A review: Brain Plasticity, 2017; 2(2): 127–152,https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/ PMC5928534/.
10 Arden J.B., Neuronauka w psychoterapeutycznym procesie zmiany, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2017.
11 Gruszkowska M., Aktywność fizyczna i psychika − korzyści i zagrożenia, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013.
12 Gruszkowska, M. Aktywność fizyczna i psychika − korzyści i zagrożenia, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013.

Zawsze mówiłam, że możesz wszystko, tylko przestań się bać.

Agnieszka Rylik

Pobierz wydanie 07-08/2019

Zobacz również

18 proc. Polaków spaceruje mniej niż 10 minut w tygodniu

Blisko połowa Polaków spędza w pozycji siedzącej ponad 5 godzin każdego dnia – dowiadujemy się z badania MultiSport Index 2019. Światowa Organizacja Zdrowia alarmuje, że godzina siedzenia skraca życie o 21 minut, to więcej niż jeden wypalony papieros. Z okazji Dnia Chodzenia Do Pracy Inną Drogą (9 lipca) eksperci przypominają, jak duże znaczenie dla zdrowia może mieć nawet kwadrans marszu każdego dnia.

Lojalności i zaangażowania nie da się kupić

Organizacje, które proponują swoim pracownikom świadczenia pozapłacowe, robią to zwykle w określonym celu. Wśród najważniejszych kwestii wymieniają przywiązanie pracowników do firmy, wzmocnienie kultury organizacyjnej i wizerunku pracodawcy − i najważniejsze − budowanie motywacji do pracy i zaangażowania ludzi.

Promocja aktywności ma sens

W Polsce coraz częściej i coraz więcej mówi się o potrzebie podjęcia tak indywidualnej, jak i publicznej troski o poziom sprawności fizycznej polskiego społeczeństwa. Jednak liczba osób aktywnych fizycznie nie wzrasta tak dynamicznie, jak powinna.

Ta strona wykorzystuje pliki cookies (niewielkie pliki tekstowe przechowywane przez przeglądarkę internetową na urządzeniu użytkownika) m.in. do analizy statystycznej ruchu, dopasowania wyglądu i treści strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Prywatności.