Myśl jak Kasparow

Życie każdego z nas jest zbiorem mniejszych oraz większych decyzji i podobnie jak w szachach nie można cofnąć swojego posunięcia, tak nie możemy anulować podjętej decyzji w życiu. Decyzja to nasza teraźniejszość, której efekty zaobserwujemy w przyszłości, jednak podejmujemy ją na podstawie informacji, jakie posiadamy dzięki przeszłości.

fot. Unsplash

W związku z tym ustalmy, z jakich czynników składa się proces podejmowania decyzji i dlaczego jego zrozumienie przełoży się na łatwiejsze podejmowanie strategicznych działań?

Decyzje scalają biznes

Andrzej Koźmiński, profesor nauk ekonomicznych, uważa, że decyzja to: „świadomy, nielosowy wybór jednego z rozpoznawanych i uznanych za możliwe wariantów przyszłego działania”. Podejmowanie decyzji jest elementarną częścią prowadzenia działu HR i firmy. Określenie celu, wybór metody działania, reakcja na nieprzewidziane okoliczności, rekrutacja pracowników – każda decyzja wymaga wyboru. Na odpowiedź na pytanie, jaki on będzie, wpływa kilka bardzo ważnych czynników.

Przyczyny podejmowania decyzji

Rozróżniamy dwa rodzaje przyczyn podejmowania decyzji: reaktywne i proaktywne. Przyczyny reaktywne są związane z przeszłymi wydarzeniami. Twoja reakcja na wysoką rotację w zespole lub naprawianie błędnego ruchu na szachownicy to przykład reaktywnego podejmowania decyzji. Z kolei przyczyny proaktywne dotyczą zdarzeń przyszłych. Jeśli przewidujesz zachowania pracowników, wprowadzając wcześniej korzystne rozwiązania strategiczne, to podejmujesz decyzje proaktywnie.

Jakie są rodzaje problemów?

Bardzo często decyzje są wynikiem istniejących problemów (zwłaszcza gdy mamy do czynienia z reaktywnym podejmowaniem decyzji). Warto zdawać sobie sprawę z rodzajów problemów, jakie wyróżniamy, ponieważ na tej podstawie możemy podjąć określone rodzaje działań. Problemy dzielimy na ustrukturyzowane oraz nieustrukturyzowane. Pierwsze charakteryzują się dużą ilością dostępnych danych oraz możliwością zastosowania sztywnych modeli, na przykład matematycznych (analiza wyników działu personalnego).

Do ich rozwiązania używane są głównie logika, analiza i algorytmy. Z kolei problemy nieustrukturyzowane dotyczą zależności, których nie można „zmierzyć” (rekrutowanie pracowników, tworzenie strategii). Rozpatrujemy je przede wszystkim poprzez kreatywność, wyobraźnię i intuicję.

Trzy sytuacja – trzy sposoby działania

Bez względu na specyfikę naszej firmy mamy w niej do czynienia z trzema rodzajami sytuacji, w których realizujemy różne procesy decyzyjne. Sytuacja pewności występuje, kiedy mamy zbiór wiarygodnych danych, na których możemy oprzeć swoje działania. Jak na szachownicy – gdy konkurent posiada ograniczoną liczbę ruchów, możemy z łatwością przewidzieć jego działanie i podjąć właściwe kroki.

Sytuacja niepewności pojawia się w wypadku, gdy nie mamy możliwości określenia czynników zewnętrznych oddziałujących na decyzję oraz prawdopodobieństwa ich wystąpienia. Widmo nieprzewidzianych zdarzeń losowych zawsze będzie rodziło sytuację niepewności, na przykład w przypadku prowadzenia firmy specjalistycznej bazującej na przewadze technologicznej, ponieważ technologia rozwija się w ogromnym tempie, czy zmierzenia się z chorobami pracowników, jako czynnikiem zewnętrznym.

Ryzyko jest związane z czynnikiem ludzkim (w przeciwieństwie do sytuacji niepewności, która pojawia się bez względu na obecność człowieka) i odnosi się do skutków podjętych działań. Tłumacząc to na język królewskiej gry – szachy rodzą niepewność wynikającą z prawdopodobieństwa porażki, jednak jej ryzyko pojawia się dopiero w chwili, w której zasiadamy do szachownicy i wykonujemy pierwszy ruch (lub podejmujemy konkretne działanie w życiu albo biznesie).

Jak przebiega proces decyzyjny?

W biznesie nawiązujemy różnego rodzaju formy współpracy. Na przykład chcemy zbudować relację ze współpracownikiem po to, by osiągnąć przewagę konkurencyjną na rynku, zwiększyć efektywność danego zespołu itp. W szachach możemy wykonać roszadę, aby zapewnić królowi lepszą strategicznie pozycję. Zawsze źródłem decyzji jest chęć uzyskania określonego efektu, jednak zanim dojdzie do ostatecznego posunięcia, które je nam zapewni, musimy przejść interesującą drogę przez proces decyzyjny.

Etap 1. Identyfikacja problemu

To powinien być fundamentalny etap dla całego procesu decyzyjnego. Im precyzyjniej określimy problem, tym więcej danych zbierzemy, a to w konsekwencji przełoży się na optymalną i skuteczną decyzję strategiczną lub taktyczną.

Etap 2. Gromadzenie rozwiązań

Jest to jeden z trudniejszych etapów. Wymaga dużych zasobów poznawczych umysłów osób biorących w nim udział (bo każdy z etapów możesz przeprowadzić przy osobistym podejmowaniu decyzji, ale również zespołowym). Podstawą generowania pomysłów jest połączenie różnorodnej wiedzy, twórczego myślenia oraz intuicji (wynikającej z dotychczasowych doświadczeń).

Profesor psychologii Czesław Nosal w swojej książce Psychologiczne modele umysłu wskazuje dwa sposoby na rozwiązywanie problemów: algorytm, który jest dokładnym przepisem na rozwiązanie zadania, oraz heurystykę, czyli użyteczną wskazówkę, będącą niedookreśloną regułą. To oznacza, że heurystyki nie dają gwarancji osiągnięcia celu, ale skracają czas przeznaczony na podjęcie decyzji, który bywa kluczowy.

Etap 3. Podjęcie decyzji

Zidentyfikowaliśmy problem, wygenerowaliśmy rozwiązania – pora na podjęcie decyzji. Jeśli nadal nie jesteś pewien wyboru, przeczytaj, co Jim Whitehurst napisał na łamach „Harvard Business Review”: „Go out and talk to the people with whom you work. You can simply ask a few people in your organization for their thoughts on a decision you are making”. Myślę, że mogłaby to być myśl przewodnia dla wielu osób pracujących w działach HR.

Etap 4. Wdrożenie decyzji

Na tym etapie ustalasz wykonawców określonych zadań, wyznaczasz, kto jest za to odpowiedzialny i – tak jak w szachach – zabezpieczasz figury przeznaczone do wykonania kolejnego ruchu. O skutkach braku ochrony przekonał się były dyrektor generalny Microsoftu. Steve Ballmer próbował wprowadzić markę na rynki, których nie rozumiał. Efektem były niepowodzenia Microsoftu, skutkujące wykluczeniem firmy, chociażby z wyścigu o dominację na rynku smartfonów.

Podejmuj decyzje jak zawodowiec!

Poznanie mechanizmu stojącego za każdą decyzją pozwala przybliżać nas i nasz biznes do wyznaczonego celu. Z kolei znajomość przyczyn, problemów, sytuacji i czynników procesu decyzyjnego ułatwia nam wdrażanie strategicznych rozwiązań. Nie bój się także ryzyka na szachownicy życia i biznesu, bo jak się przekonałeś, jest ono nieodłącznym elementem każdego działania, które jest związane z człowiekiem.

Michał Kanarkiewicz
CEO Kanarkiewicz Strategy Consulting
biuro@MichalKanarkiewicz.com

Zaczęłam traktować ludzi jak partnerów, doceniać ich w imię zasady: chwal przy wszystkich, upominaj w cztery oczy.

Małgorzata Bieniaszewska

Pobierz wydanie 05/2020

Zobacz również

Ta strona wykorzystuje pliki cookies (niewielkie pliki tekstowe przechowywane przez przeglądarkę internetową na urządzeniu użytkownika) m.in. do analizy statystycznej ruchu, dopasowania wyglądu i treści strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Prywatności.