Kiedy ciało zdradza myśli

Dobra znajomość gestów w mowie ciała i ich znaczenia pozwala na szybkie łączenie i analizowanie niewerbalnej komunikacji w przypadku kłamstwa. Dodając do tego wiedzę z zakresu werbalnej analizy, szybciej można określić psychologiczny rys kandydata o pracę, a tym samym nie dać się oszukać.

fot. istockphoto

Już Zygmunt Freud mówił: „Kto ma oczy do patrzenia i uszy do słuchania, może się przekonać, że żaden śmiertelnik nie jest w stanie niczego utrzymać w tajemnicy. Kiedy milczą jego usta, gada za pomocą koniuszków swych palców, zdrada sączy się z niego każdym porem ciała”.

Na mowę ciała, czyli zachowania niewerbalne, składają się: gesty dłoni, gesty rąk, gesty nóg, gesty mimiczne, mikroekspresje oraz używanie rekwizytów, czyli przedmiotów przylegających do danej osoby zarówno bezpośrednio (biżuteria, okulary) jak i pośrednio (torebka, papieros itp). To, jak ich używamy, kiedy dotykamy, zdejmujemy czy zakładamy okulary bądź, w którym kierunku wydychamy dym papierosowy, nie pozostaje bez znaczenia. Mowa ciała to także niewerbalne zachowania i reakcje na usłyszane słowa. Związane są one z przestrzenią osobistą – wyznaczanie jej leży w naturalnym zachowaniu każdego człowieka.

Wyznaczanie przestrzeni osobistej również może się odbywać za pomocą rekwizytów – torby, plecaka, kurtki. Nie bez znaczenia pozostają i inne zachowania, które zdradzają intencje kandydata:

‒ niechęć do rozmówcy lub spotkania – najłatwiej je opisać jako „niewygodne krzesło”: przyjmując tzw. pozycję startową, czyli siadając na skrawku krzesła, niewerbalnie kandydat okazuje, że chce jak najszybciej zakończyć rozmowę. Tak samo sprawa wygląda, kiedy usłyszymy trudne pytanie – nagle krzesło staje się niewygodne, zaczynamy się na nim nerwowo wiercić, zmieniać pozycję, podnosić z niego. Inną oznaką tego typu zachowań jest spoglądanie na paznokcie, oglądanie dłoni, spoglądanie na zegarek czy patrzenie na czoło rozmówcy. Takie zachowania podczas rozmowy rekrutacyjnej mogą wskazywać, że pytanie zadane kandydatowi jest dla niego „niewygodne”.

‒ związane z przynależnością do danej grupy – łatwo to zaobserwować zawsze tam, gdzie zbiera się kilka osób. Najczęściej tworzą one koło lub podobną figurę. Po tym, w jaki sposób i kto koło kogo stoi, możemy wnioskować o zależnościach w grupie. Przykładowo osoby, które będą czuły się mniej z nią związane, będą lekko odstawać od grupy, nierzadko mogą mieć postawę tzw. zamkniętą (założone ręce na klatce piersiowej, skrzyżowane nogi), a ich ciało może być delikatnie zwrócone w bok – okazując brak aprobaty dla tematu, sytuacji lub grupy. Taka obserwacja jest szczególnie przydatna w trakcie assessment center. Obserwując naturalnie tworzącą się grupę, postawy, jakie przybierają kandydaci, można znacznie więcej wywnioskować, niż zadając im pytanie wprost, czy czują się liderami, czy też nie. Wokół lidera zawsze będzie grono osób, które będą go słuchały, naturalnie stworzy on wokół siebie krąg ‒ to lider naturalny, niestarający się na „siłę” o poklask grupy.

Analizując komunikaty niewerbalne, zawsze należy brać pod uwagę kilka czynników:

‒ grupy gestów – jeden gest nie może stanowić o całej naszej opinii na temat czyjegoś kłamliwego zachowania,

‒ gesty pojawiające się w odpowiedzi na zadane pytanie – są najbardziej adekwatne i najbardziej miarodajne. Przewidując, jakie reakcje mogą powodować nasze pytania, licząc się z emocjami, jakie wywołamy (strach, zaskoczenie, smutek, radość…), oraz obserwując, czy są one adekwatne do sytuacji i jak długo się utrzymują, możemy otrzymać najbardziej rzeczywistą opinię. Czas jest znaczącym elementem w rozpoznawaniu kłamstwa. Prawdziwe emocje, np. zaskoczenie, trwają ułamki sekund, ale są możliwe do uchwycenia. Są to tzw. mikroekspresje, natomiast każda emocja, która utrzymuje się dłużej, jest oznaką kłamstwa – sztucznego okazywania danej emocji. Badania na ten temat przeprowadził Paul Ekman, pionier w badaniach nad mikromimiką, mikroekspresją, a także w badaniach nad emocjami. Dowiódł on, że osoby potrafiące odczytywać mikroekspresje, rozpoznają kłamstwo aż w 80 proc. Zwrócił także uwagę na to, że dokładnie analizując takie aspekty, jak ton głosu czy gesty, szansa na rozpoznanie kłamstwa wzrasta aż do 86 proc.

Określone zachowania kłamliwe wywołuje także stres. Są to reakcje mimowolne wywołane przez autonomiczny układ nerwowy. Kiedy pojawia się silna stresogenna emocja, człowiek automatycznie dotyka miejsc, w których napływa krew do organizmu, ponieważ działa on w myśl zasady: walcz albo uciekaj. Do takich zachowań należą: pocieranie okolic szyi, uszu (analogicznie znaczące „nie chcę tego słyszeć”), oczu (znaczące „nie chcę tego widzieć”), nosa (u mężczyzn nos jest strefą erogenną, swędzi, kiedy mają coś do ukrycia).

Natalia Hofman
psycholog, trener, specjalistka w zakresie komunikacji niewerbalnej i psychologii kłamstwa
nataliahofman.trener@gmail.com

Myślę, że każdy sportowiec, czy mówi o tym, czy nie, jest patriotą.

Czesław Lang

Pobierz wydanie 09/2019

Zobacz również

Poziom inteligencji w dół

Mamy XXI wiek. Ludzkość doskonali sztuczną inteligencję, następuje szybki postęp technologiczny w różnych dziedzinach, człowiek zyskuje coraz większy dostęp do informacji i wiedzy. Mogłoby się wydawać, że w efekcie tak dynamicznych zmian systematycznie będzie wzrastać iloraz inteligencji ludzkości. Jednak badania przeprowadzone przez norweskich i brytyjskich badaczy wskazują na zupełnie odwrotny trend.

Proaktywność menedżerska

Rok 1940, San Bernardino, dwóch braci otwiera małą restaurację dla zmotoryzowanych klientów. Jedną z wielu w tamtych czasach. Klienci zamawiają jedzenie i napoje, siedząc wygodnie w swoich autach, a pracownicy obsługi podjeżdżają do nich na wrotkach. Wszystko działało sprawnie, obroty rosły, ale właściciele nie byli do końca zadowoleni ze swojej działalności.

Mniej znaczy więcej

Minimalizm to podejście, w którym dąży się do upraszczania codzienności i redukowania wszystkiego, co zbędne ‒ nadmiaru przedmiotów, zadań, przekazów medialnych, a nawet toksycznych relacji z ludźmi. Jak wykorzystać minimalizm w podejściu do pracy? Oto kilka wskazówek.

Ta strona wykorzystuje pliki cookies (niewielkie pliki tekstowe przechowywane przez przeglądarkę internetową na urządzeniu użytkownika) m.in. do analizy statystycznej ruchu, dopasowania wyglądu i treści strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Prywatności.