Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy

Pojęcie szkody oraz odpowiedzialności związanej z jej powstaniem jest jedną z podstawowych instytucji prawa cywilnego. Ze względu na specyfikę stosunku pracy zagadnienie odpowiedzialności majątkowej za szkodę wyrządzoną pracodawcy przez pracownika zostało uregulowane w sposób odrębny przez przepisy Kodeksu pracy, a mianowicie art. 114 i następne KP.

istockphoto

Omawiane przepisy wyraźnie ograniczają zarówno zakres przedmiotowy, jak i podmiotowy odpowiedzialności, znajdując zastosowanie wyłącznie w przypadku wyrządzenia szkody pracodawcy przez pracownika i jedynie jeśli szkoda powstała wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych.

Zakres podmiotowy nie budzi wątpliwości. Zakres przedmiotowy należy zaś interpretować ściśle oraz przez pryzmat innych przepisów prawa pracy, w tym w szczególności dotyczących statuujących obowiązki pracownika. Poza nim znaleźć powinny się zatem przypadki wyrządzenia szkody o charakterze niematerialnym bądź szkody w mieniu pracodawcy, wywołanej jedynie przy okazji wykonywania obowiązków przez pracownika. Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, m.in. w wyroku z 19 czerwca 1975 r. w sprawie o sygn. akt V PRN 2/75.

Wina pracownika jako podstawa odpowiedzialności

Pracownik ponosi materialną odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pracodawcy wyłącznie na zasadzie winy. Wyłączone są zatem inne podstawy odpowiedzialności, przewidziane w przepisach prawa cywilnego, np. na zasadzie ryzyka czy na zasadzie słuszności, których prawo pracy nie przewiduje. Wina pracownika stanowi zatem jedyną podstawę odpowiedzialności, przy czym zakres i charakter winy pozostaje w ścisłym związku z zakresem tej odpowiedzialności oraz granicami, w których szkoda będzie podlegała naprawieniu.

Najistotniejszy jest charakter winy, która może być umyślna oraz nieumyślna

Wina nieumyślna może przyjąć dwojaką formę – lekkomyślności bądź niedbalstwa. Lekkomyślność zachodzi w sytuacji, gdy pracownik przewiduje możliwość wywołania szkody, ale błędnie przypuszcza, że uda się jej uniknąć. Z niedbalstwem mamy zaś do czynienia, gdy pracownik nie przewidywał możliwości powstania szkody, choć mógł i powinien to przewidzieć. Są to najpowszechniej spotykane sytuacje, w których pracownik wykonuje swoje obowiązki w sposób niedbały i bez należytej staranności.

Wina umyślna jest ściśle związana z zamiarem pracownika ukierunkowanym na powstanie szkody. Pracownik musi bowiem działać w celu wyrządzenia szkody bądź przewidywać możliwość jej powstania i godzić się z tym faktem. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 9 marca 2010 r. w sprawie o sygn. akt I PK 195/09: Umyślne wyrządzenie szkody ma zatem miejsce wtedy, gdy pracownik objął następstwa swego działania zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym. W związku z tym umyślne niedopełnienie obowiązku nie musi być uznane za równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody, zwłaszcza jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że wyrządzenie szkody nie było objęte zamiarem sprawcy. Dla przyjęcia bowiem umyślności wyrządzenia szkody konieczne jest takie działanie, którego skutek jest także objęty zamiarem sprawcy.

Zatem nawet w przypadku uporczywego czy nawet złośliwego zaniedbywania obowiązków przez pracownika nie zostanie mu przypisana wina umyślna w spowodowaniu szkody, jeśli jego zachowanie nie było na ten właśnie aspekt ukierunkowane choćby w sposób pośredni.

Artykuł dostępny tylko dla prenumeratorów!

Zaloguj się, załóż konto, zamów bezpłatną prenumeratę
i miej dostęp do wszystkich materiałów na www.miesiecznik-benefit.pl

Masz już subskrypcję? Zaloguj się!


Co otrzymasz będąc naszym czytelnikiem?

  • Bezpłatny dostęp do wszystkich materiałów publikowanych na łamach Miesięcznika „Benefit”
  • Bezpłatny dostęp do wszystkich archiwalnych wydań

Dowiedz się więcej o prenumeracie

Michał Dytkowski
radca prawny

Równowaga w pracy jest najważniejsza. Ważne, aby umiejętnie organizować prywatny czas.

Michel Moran

Pobierz wydanie 02/2020

Zobacz również

Ta strona wykorzystuje pliki cookies (niewielkie pliki tekstowe przechowywane przez przeglądarkę internetową na urządzeniu użytkownika) m.in. do analizy statystycznej ruchu, dopasowania wyglądu i treści strony do indywidualnych potrzeb użytkownika. Pozostawiając w ustawieniach przeglądarki włączoną obsługę plików cookies wyrażasz zgodę na ich użycie. Jeśli nie zgadzasz się na wykorzystanie plików cookies zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Prywatności.